AVRUPA'DA GEÇİM DERDİ EMEKLİLİĞİ DE DEĞİŞTİRİYOR

Bir zamanlar emeklilik denildiğinde insanların aklına dinlenmek, torun sevmek, hobi edinmek ve yıllarca verilen emeğin karşılığını huzur içinde yaşamak gelirdi. Ancak bugün Avrupa'nın birçok ülkesinde bu tablo giderek değişiyor. Artık milyonlarca emekli, keyfinden değil, geçimini sağlayabilmek için yeniden iş hayatına dönüyor. Yaşanan ekonomik sıkıntılar, artan hayat pahalılığı ve yükselen yaşam maliyetleri, emeklilerin çalışma hayatından tamamen kopmasını zorlaştırıyor.
Avrupa uzun yıllardır güçlü sosyal devlet anlayışıyla dünyaya örnek gösterildi. Emeklilere verilen maaşlar, sağlık hizmetleri ve sosyal haklar birçok ülkenin gıptayla baktığı bir sistem oluşturdu. Ancak son yıllarda yaşanan ekonomik dalgalanmalar, enerji krizleri, yüksek enflasyon ve kira fiyatlarındaki hızlı yükseliş bu sistemi de ciddi şekilde zorlamaya başladı.
Bugün başta Almanya, İngiltere, Hollanda ve bazı İskandinav ülkeleri olmak üzere Avrupa'nın pek çok yerinde emekli olduktan sonra çalışmaya devam edenlerin sayısı dikkat çekici biçimde artıyor. Elbette herkes aynı nedenle çalışmıyor. Kimi insan sosyal hayatın içinde kalmak, üretmeye devam etmek ya da boş vakit geçirmek için çalışmayı tercih ediyor. Ancak yapılan araştırmalar, önemli bir kesimin asıl nedeninin ekonomik zorunluluk olduğunu ortaya koyuyor.
Özellikle son birkaç yılda elektrik, doğalgaz ve gıda fiyatlarında yaşanan yükseliş emeklilerin bütçesini ciddi şekilde sarstı. Emekli maaşları birçok ülkede enflasyon kadar artırılsa bile gerçek hayatın maliyeti daha hızlı yükselince gelir ile gider arasındaki fark açıldı. Bunun sonucunda binlerce emekli marketlerde kasiyerlik yapıyor, güvenlik görevlisi olarak çalışıyor, danışmanlık hizmeti veriyor ya da yarı zamanlı işlerde görev alıyor.
Konut kiralarının yükselmesi de Avrupa'da emeklileri en fazla zorlayan konuların başında geliyor. Özellikle büyük şehirlerde yaşayan emekliler, maaşlarının önemli bölümünü kiraya ayırmak zorunda kalıyor. Geriye kalan gelir ise temel ihtiyaçları karşılamakta yetersiz kalabiliyor. Bu nedenle çalışma hayatına dönmek birçok kişi için bir tercih değil, mecburiyet haline geliyor.
Uzmanlara göre Avrupa nüfusu hızla yaşlanıyor. Doğum oranlarının düşmesi ve yaşam süresinin uzaması nedeniyle çalışan nüfus azalırken emekli sayısı artıyor. Bu durum sosyal güvenlik sistemleri üzerinde ciddi baskı oluşturuyor. Devletler hem emekli maaşlarını ödemeye hem de sağlık harcamalarını karşılamaya çalışırken bütçeler zorlanıyor. Sonuç olarak bazı ülkelerde emeklilik yaşının yükseltilmesi ya da emeklilerin daha uzun süre çalışmasının teşvik edilmesi gündeme geliyor.
Bunun yanında işverenler açısından da deneyimli çalışanların iş hayatında kalması önemli avantajlar sağlıyor. Yılların bilgi ve tecrübesine sahip çalışanlar özellikle danışmanlık, eğitim, muhasebe, sağlık ve teknik alanlarda genç çalışanlara rehberlik ediyor. Bu nedenle bazı şirketler emeklilere özel yarı zamanlı çalışma modelleri geliştiriyor.
Ancak madalyonun diğer yüzünde önemli bir toplumsal sorun bulunuyor. Bir insan kırk yıl çalıştıktan sonra sadece geçinebilmek için yeniden iş aramak zorunda kalıyorsa burada ekonomik sistemin sorgulanması gerektiğini savunanlar da az değil. Çünkü emeklilik, insanların çalışma hayatının sonunda dinlenebileceği güvenli bir dönem olarak görülüyor. Eğer bu dönem ekonomik kaygılarla geçiyorsa sosyal devlet anlayışının yeniden gözden geçirilmesi gerektiği ifade ediliyor.
Avrupa'da yapılan kamuoyu araştırmaları da bu değişimi açık biçimde ortaya koyuyor. Emeklilerin önemli bir bölümü maaşlarının temel ihtiyaçları karşılamakta zorlandığını, özellikle enerji faturaları ve market harcamalarının bütçelerini ciddi şekilde etkilediğini belirtiyor. Sağlık harcamalarının artması da ileri yaş grubundaki vatandaşların ekonomik yükünü daha da ağırlaştırıyor.
Peki bu gelişmeler Türkiye açısından ne ifade ediyor?
Türkiye'de de emekli olduktan sonra çalışmaya devam eden milyonlarca vatandaş bulunuyor. Kimisi daha yüksek gelir elde etmek, kimisi çocuklarına destek olmak, kimisi ise yalnızca geçimini sağlayabilmek için çalışıyor. Dolayısıyla Avrupa'da yaşanan gelişmeler aslında Türkiye açısından da dikkatle takip edilmesi gereken bir tablo ortaya koyuyor.
Uzmanlar, önümüzdeki yıllarda sadece Avrupa'da değil, dünyanın birçok ülkesinde aktif yaşlanma modelinin daha fazla konuşulacağını düşünüyor. İnsanlar hem daha uzun yaşayacak hem de daha uzun süre üretim hayatının içinde kalacak. Ancak bunun gönüllülük esasına dayanması ile ekonomik zorunluluktan kaynaklanması arasında büyük fark bulunuyor.
İnsanlar istedikleri için çalışıyorsa bu hem ekonomi hem de toplum açısından olumlu değerlendirilebilir. Fakat çalışmadığında temel ihtiyaçlarını karşılayamıyorsa, bu durum sosyal refah açısından ciddi bir uyarı niteliği taşır.
Sonuç olarak Avrupa'da emekli olduktan sonra çalışmaya devam edenlerin sayısındaki artış yalnızca bir istihdam meselesi değil, aynı zamanda hayat pahalılığı, sosyal güvenlik, gelir dağılımı ve yaşlanan nüfusun ortak sonucu olarak karşımıza çıkıyor. Görünen o ki önümüzdeki yıllarda emeklilik kavramı yeniden tanımlanacak. Artık birçok kişi için emeklilik, çalışma hayatının sonu değil; farklı şartlarda devam eden yeni bir çalışma döneminin başlangıcı anlamına geliyor. Asıl önemli olan ise insanların emeklilikte çalışmayı mecbur kaldıkları için değil, gerçekten istedikleri için tercih edebilecekleri ekonomik şartların oluşturulmasıdır.
Kaynak: Euronews
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
[email protected]