2025 YILI ÇİĞ SÜT ÜRETİMİ

Türkiye’de tarım ve hayvancılık sektörünün en kritik alt başlıklarından biri olan süt üretimi,
2025 yılı itibarıyla dikkat çekici bir daralma sinyali veriyor. Türkiye İstatistik Kurumu
tarafından açıklanan Çiğ Süt Üretim İstatistikleri, yalnızca üretim miktarındaki düşüşü değil,
aynı zamanda sektördeki yapısal kırılganlıkları da ortaya koyuyor.

ÜRETİMDE GENEL GERİLEME

2024 yılında 22,49 milyon ton seviyesinde gerçekleşen çiğ süt üretimi, 2025 yılında %4,9’luk bir düşüşle 21,38 milyon tona geriledi. Bu azalış, tek başına bir yıllık dalgalanma olarak değerlendirilemeyecek kadar önemli bir kırılmaya işaret ediyor. Zira süt üretimi, yem
maliyetlerinden hayvan varlığına, iklim koşullarından üretici davranışlarına kadar birçok
değişkene duyarlı bir alan.

Daha çarpıcı olan ise hayvan türlerine göre yaşanan düşüşlerdir. İnek sütü üretimi %4 gibi
görece sınırlı bir düşüş gösterirken, manda (%33), keçi (%29,8) ve koyun (%11,9) sütündeki
sert gerilemeler, küçükbaş ve alternatif süt üretiminde ciddi bir daralma yaşandığını
gösteriyor. Bu tablo, üretim çeşitliliğinin azaldığına ve sektörün giderek daha fazla büyükbaş
hayvancılığa bağımlı hale geldiğine işaret ediyor.

ÜRETİMİN YAPISI: İNEK SÜTÜ AĞIRLIĞI ARTIYOR

2025 yılı itibarıyla toplam çiğ süt üretiminin %94,5’i inek sütünden oluşuyor. Koyun sütü
%3,7, keçi sütü %1,6 ve manda sütü ise yalnızca %0,2 pay alıyor. Bu dağılım, Türkiye’de süt üretiminin neredeyse tamamen inek sütüne dayalı hale geldiğini açıkça ortaya koyuyor.
Bu durum kısa vadede verimlilik açısından avantaj sağlıyor gibi görünse de uzun vadede
riskler barındırıyor. Tür çeşitliliğinin azalması hem biyolojik riskleri artırıyor hem de niş süt
ürünleri (peynir çeşitleri, organik üretim vb.) açısından potansiyel kayıplara yol açabiliyor.

ÇİĞ SÜT NEREYE GİDİYOR?

Üretilen sütün kullanım alanları incelendiğinde, sektörün arz zinciri hakkında önemli ipuçları
ortaya çıkıyor:

 %60,9’u süt toplama merkezleri ve sanayiye gidiyor

 %17,1’i doğrudan piyasaya (tüketici, esnaf vb.) satılıyor

 %14,1’i işletmeler tarafından süt ürününe dönüştürülüyor

 %4,8’i hayvan beslemede kullanılıyor

 %1’i hane içi tüketim ve ücretsiz dağıtım

 %0,1’i kayıp (bozulma vb.)

 %2’sinin kullanım alanı bilinmiyor

Bu dağılım, süt sektöründe sanayileşmenin güçlü olduğunu gösterse de doğrudan satışların
hâlâ önemli bir paya sahip olduğunu ortaya koyuyor. Özellikle kayıt dışı veya yarı kayıtlı
ekonomi içinde değerlendirilebilecek %17’lik doğrudan satış oranı, sektörün tam anlamıyla
modern bir yapıya kavuşamadığını düşündürüyor.

DÜŞÜŞÜN OLASI NEDENLERİ

2025 yılında yaşanan üretim gerilemesinin arkasında birden fazla faktör bulunuyor:

1. Yem maliyetleri:
Hayvancılığın en büyük gider kalemi olan yem fiyatlarındaki artış, üreticilerin maliyet baskısını artırdı. Bu durum, özellikle küçük ölçekli üreticilerin sektörden çekilmesine yol açtı.

2. Küçükbaş hayvancılığın gerilemesi:
Koyun, keçi ve manda sütündeki sert düşüşler, kırsalda geleneksel üretim yapısının
zayıfladığını gösteriyor. Bu alanlarda üretim daha çok küçük aile işletmelerine dayanıyor.

3. Karlılık sorunu:
Süt fiyatları ile maliyetler arasındaki dengenin bozulması, üreticinin motivasyonunu düşürdü. Bu da sağmal hayvan sayısında azalmaya neden olmuş olabilir.

4. İklim ve çevresel faktörler:
Kuraklık, yem bitkisi üretimini olumsuz etkileyerek dolaylı yoldan süt üretimini baskıladı.

YAPISAL DÖNÜŞÜM VE RİSKLER

Veriler, Türkiye süt sektöründe iki yönlü bir dönüşüme işaret ediyor:
Bir yandan daha büyük ve entegre işletmelerin ağırlığı artarken, diğer yandan küçük üreticiler sistemin dışına itiliyor. Bu durum kısa vadede verimlilik artışı sağlasa da uzun vadede kırsal istihdam, gıda güvenliği ve fiyat istikrarı açısından riskler barındırıyor.

Ayrıca üretimin büyük ölçüde inek sütüne bağımlı hale gelmesi, hastalık, yem krizi veya
maliyet şokları gibi durumlarda sektörü daha kırılgan hale getirebilir.

SONUÇ: SÜT SEKTÖRÜNDE UYARI SİNYALİ

2025 yılı çiğ süt üretim verileri, sektör için açık bir uyarı niteliği taşıyor. Üretimdeki %4,9’luk
düşüş, tek başına bir istatistik değil; maliyet baskıları, üretici davranışları ve yapısal
dönüşümün bir sonucu.

Önümüzdeki dönemde sürdürülebilir bir süt politikası için:

 Küçük üreticinin desteklenmesi

 Yem maliyetlerinin kontrol altına alınması

 Üretim çeşitliliğinin korunması

 Kayıt dışılığın azaltılması

Gibi başlıklar kritik önem taşıyor.

Aksi halde Türkiye, sadece üretim miktarında değil, aynı zamanda sektörün dengeli yapısında da kalıcı kayıplarla karşı karşıya kalabilir.

Kaynak: TÜİK

ZAFER ÖZCİVAN

Ekonomist-Yazar

[email protected]